Emotionele triggers herkennen: de rol van je zenuwstelsel bij stressreacties

Posted On 27/06/2025

Dankbaar ben ik voor de mooie release-sessie van vanochtend. Ruim twee uur vloeiden de woorden uit mijn mond. Om mijn cliënt meer bewust te maken wat er in haar onderbewuste speelt. Daarvandaan komen de negatieve stemmetjes die mensen onbewust voor waar aannemen. En ja, daar kun je iets mee, met dat diepgewortelde gevoel. Die voorwaardelijke negativiteit kun je omkeren. Hoe werkt dat dan?

Wat is traumarespons? En waarom je lijf soms sterker reageert dan je hoofd snapt.

Soms reageer je enorm fel.

En je snapt zelf niet eens waarom.

Iemand zegt iets tegen je,  
en ineens voel je het:
je hart bonkt, je kaken spannen zich aan.
De woorden schieten uit je mond voor je er erg in hebt.
Of je klapt juist volledig dicht.

En dan komt het oordeel.
Van buiten. Van die ander. Of van binnen, van jezelf.

“Doe eens normaal.
Waarom overdrijf je zo?
Wat is er mis met je”

Wat dan gebeurt, heeft met overleven te maken.

Want je reageert niet op wat er nú gebeurt.
Je reageert op iets van vroeger.

Een herinnering die opborrelt in je lijf.
Een oude angst bijvoorbeeld, of een onveilig moment.
Vaak een situatie waarin jij geen keuze had.

En je lichaam?
Dat herinnert zich alles.
Het zenuwstelsel kent geen verleden of toekomst.
Alleen ‘nu’.
En dus trekt het aan de noodrem. Het reageert.

‘The body keeps the score – Dr. Bessel van der Kolk’

Ergens daarbinnen, in de diepte van je systeem,
herken je iets in een toon in de stem,
een blik, een geur,
en voor je het weet staat je hele lijf in de fik. Voel je misschien boosheid opborrelen.

Niet omdat je zwak bent.
Maar omdat je ooit zó sterk moest zijn
dat je leerde vechten.
Of vluchten. Of pleasen. Of bevriezen.
Wat er ook maar nodig was om te blijven bestaan.

Het kind in jou…
dat weet nog precies wat het moest doen
om liefde te verdienen,
straffen te vermijden,
onzichtbaar te zijn
of juist alles te dragen.

En dat kind is trouw gebleven.
Tot en met vandaag aan toe.

Maar jij bent nu volwassen.
Je leeft niet meer in dat oude huis,
bij die ene meester, bij die ouder,
in dat stille verdriet.

Je leeft hier, nu. Vandaag.
In een lijf dat misschien nog niet weet
dat het nu wel veilig is.

Dus ja, je kunt dit veranderen.
Niet door je gevoel weg te redeneren,
maar door te leren luisteren. Naar jouw lijf, dat genoeg signalen geeft.

Eerst fluisterend, en daarna steeds meer spanning geeft.

In je borst bijvoorbeeld, of een brok in je keel.

Je hoeft het niet meteen te fiksen.
Je mag vertragen.
Ademen.
En voelen: wat wil hier gezien worden?

Soms is alleen die aandacht al genoeg.
En soms heb je iemand nodig
die naast je zit
en met je meekijkt.

Iemand die je niet ‘herstelt’,
maar je helpt herinneren
dat je heel bent. En goed zoals je bent.

Bewustwording is geen quick fix.
Het is geen mentale truc.
Het is een reis.

Van vechten om te bestaan
naar durven voelen dat je leeft.
Van automatisch reageren
naar zacht aanwezig zijn.

Misschien begin je vanavond.
Voor je in slaap valt:

-Leg je hand op je hart.
-Doe je ogen dicht.

-En stel jezelf de vraag:
“Wat in mij dacht vandaag nog dat het niet veilig was?”

“Wat in mij wil gevoeld worden?”

Dat is alles.
Meer hoeft er niet.

Je hebt ooit gevochten om te overleven.
Nu mag je leren rusten.
Zijn met jezelf.
Niet omdat alles is opgelost,
maar omdat je voelt:
Ik mag er zijn.

Uitleg:
Je autonome zenuwstelsel scant continu op veiligheid of gevaar — vaak onbewust.
Dat heet neuroceptie, een term geïntroduceerd door professor Stephen Porges, grondlegger van de polyvagaaltheorie.

Volgens deze theorie reageert je lichaam niet op logica, maar op signalen: een stem, een blik, een geur. Is dat signaal ook maar een beetje vergelijkbaar met een vroegere onveilige situatie? Dan schiet je systeem in de overlevingsstand. Vechten. Vluchten. Bevriezen. Of pleasen.

“The nervous system detects risk or safety before we are consciously aware of it.”
— Porges, 2011

Wil je hier dieper in duiken?
Lees bijvoorbeeld:

• Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory: Neurophysiological Foundations of Emotions, Attachment, Communication, Self-regulation. W.W. Norton & Company.
• Van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma. Penguin Books.
• Schauer, M. & Elbert, T. (2010). Dysfunctional neuroplasticity in posttraumatic stress disorder (PTSD). European Journal of Psychotraumatology, 1(1), 1–15.

Hartelijke groeten, Lyn